MM 1719
Onooglijk pronkstuk
Dit lapje werd in januari 2023 op Marktplaats aangeboden. Het zag er nogal onooglijk uit. Het leek mij een armeluislapje, gemaakt door een meisje wier familie zich een grote (‘echte’) merklap niet kon veroorloven. Misschien als de meest noodzakelijke oefening, of toch als statussymbool. Zoiets als iemand die zich in een hele oude auto toch minder een armoedzaaier voelt dan als hij noodgedwongen op de fiets gaat.
Het bleek iets heel anders te zijn. Het is een klein (17 x 16 cm) lapje linnen, en heel fijn: ruim 20 draden per centimeter. En het was tweezijdig: voor en achter even mooi. Geen armeluislapje, maar een huzarenstukje van een gevorderde leerlinge.
Initialen
Midden op het lapje staan de initialen MM, in groene merkgaatjes. Dat zal de maakster zijn. Links en rechts daarvan in kruissteek IM, NO, *O (beschadigd), HM. In de rij daaronder: IM, PM, SM, HM en NM. Rechtsboven HK.
De meeste initialen zijn aan elkaar geschreven. De kleuren zijn symmetrisch verdeeld. Sommige kruissteken vertonen aan de achterkant ook een kruissteek, andere een hokjessteek. Onderaan het jaartal: ANNO 1719 (in merkgaatjes).
Ik denk dat IM de vader is, NO of *O de moeder, de andere initialen op M broers en zussen, en HK misschien de naaivrouw. Helaas heb ik ze niet thuis kunnen brengen. Ik weet dus ook niet waar het lapje gemaakt is.
Tweezijdig
Tweezijdige merklappen zijn zeldzaam. Het bekendst zijn de lapjes die in de 19e eeuw gemaakt werden in het Diaconieweeshuis in Amsterdam. Ook die zijn klein: het lapje van Susanna Louisa van der Valk in het Amsterdam Museum (KB 1685) meet 23x23 cm. Dat wil niet zeggen dat mijn lapje ook uit Amsterdam komt. Het is veel vroeger, en ook anders opgezet.
Achterzijde met kruissteken en hokjessteken
Het demonstreert wel hoe hoog de lat lag in deze periode, althans op sommige naaischolen. Wie zou MM dit nu nog nadoen?
Detail van de achterkant
Auteur: Nelleke Ganzevoort
Reageren? eirotsih@merkwaardig-borduren.nl
Dit artikel is eerder verschenen in MerkWaardig 143, juni 2025.