Itske Jans Jongeboer
Deze fraaie Friese merklap met de naam Itske Jans wordt na 270 jaar nog steeds bewaard door een familielid van Itske, Marja in 't Veld-Meerkerk uit de familie Ewouds. Bovendien staan er veel initialen op. Met die gegevens én de stamboom van de familie kunnen we een groot deel van de geschiedenis van de lap reconstrueren. Die blijkt ingewikkelder dan je zou denken. Want Itske Jans was niet de voormoeder van de huidige eigenares. Itskes man was wel een voorvader, maar hoewel hij de familienaam Ewouds droeg, is de lap in de vrouwelijke lijn vererfd.
Initialen en jaartal
Itske Jans (ook wel Ietske, Jetske of Ytske) borduurde haar naam rechtsboven op de lap, met het jaartal 1756. Daaronder de initialen IC en (verbleekt) RI: dat zijn op dit soort lappen meestal de ouders. En dan het jaartal: anno 1756.
Itske Jans Jongeboer werd gedoopt op 21-10-1742 in Midsland, Terschelling. Haar vader was Jan Cornelis (= zoon van Cornelis) Jongeboer. Hij was schipper.
Haar moeder heette Trijntje Gossens. Zij moet overleden zijn toen Itske nog heel klein was, want vader Jan hertrouwde in 1745 met Reinskjen Jetses. Zij is dus de RI op de lap: niet de ouders maar de vader en de stiefmoeder. Ongebruikelijk, maar ik heb het eerder gezien.
Broers en zusjes
Deze identificatie is vrijwel zeker juist, omdat hij ook klopt met de andere initialen op de lap. Na de grote blauwe W staat een heel rijtje:
CI (erg verbleekt), TI en RI staat voor Itskes broers Cornelis, Tjaard en Reltje Jans. Daarna NP en TP: haar stiefzusjes Neeke en Trijntje Pieters, de kinderen van Reinskjen Jetses uit haar eerste huwelijk met Pieter Gerrits. Jan en Reinskjen hadden samen een dochter Antje Jans; zij staat op de lap als AI (drie regels verder omlaag). Volgens de doopboeken is er ook nog een zoontje Jetse geweest, maar dat kind is misschien jong overleden. Op de lap staat driemaal groot II; dat staat waarschijnlijk voor Itske Jans zelf.
Andere initialen
Wie ik niet kan vinden is moeder Trijntje Gossens. Ik zie op de lap geen TG, maar wel een TI, rechts onderin, net boven de kerk. Misschien werd zij Trijntje Jans genoemd, met de naam van haar man in plaats van die van haar vader.
Er staan meer initialen en mogelijk losse letters. Dat kan verdere familie zijn, of misschien zelfs iets heel anders. Zonder verdere aanknopingspunten kom je daar niet achter.
Stiefdochters
Voor zover ik kan nagaan, had Itske zelf geen kinderen. Ze trouwde pas in 1792 met Frederik Roelofs Ewouds. Het was zijn tweede huwelijk. Hij had al drie dochters: Jantje (geboren in 1762), Sjoukjen (1765) en Johanna (1767). Kennelijk had Itske een goede verhouding met haar stiefdochters. Ze is bij verschillende van hun kinderen doopgetuige geweest, en één van die baby’s heette Itske. Ze zal de lap dus aan één van haar stiefdochters hebben nagelaten, waarschijnlijk Sjoukjen. Zij trouwde met Wietse Oenes Boot. Hun dochter Geertje Wietses Boot trouwde in 1817 met Cornelis Fransen de Groot. Zij hadden een dochter Baukje Cornelis de Groot, die weer trouwde met een Ewouds: Philippus Roelofs Ewouds, de achterkleinzoon van een broer van Frederik. Sindsdien is de lap in de familie Ewouds gebleven.
Een laatste detail: Itske overleed op 22 maart 1821 op Terschelling, 79 jaar oud. Haar weduwnaar Frederik overleed drie weken later op 9 april 1821, 86 jaar oud.
Merktekens
Op de lap staan verschillende merktekens. Daar heb ik niet veel informatie over. Er zijn ook niet zo heel veel merklappen waar ze op staan. Zeker in Friesland ken ik er niet veel. Wel uit Broek in Waterland, een dorp met kooplieden en reders die leefden van de zeevaart. Ook Itskes vader voer op zee; misschien ligt daar een verband.
Foto’s: Marja in 't Veld-Meerkerk
Auteur: Nelleke Ganzevoort
Reageren? eirotsih@merkwaardig-borduren.nl