Gerrit en Gerritje
Gerritje van Berge & Gerrit Jong
Dit lapje vond ik in een kringloopwinkel. Is het een merklap? Het is geborduurd op merklap-achtige stof, met een tekst in merklapletters, een tafereeltje dat op een merklap zou kunnen staan en een typische merklaprand eromheen. Laten we het maar een merklap noemen. Maar wel een bijzonder type.
Die bijzonderheid blijkt uit de tekst. Er staat:
AAN G VAN BERGE EN GERRIT JONG
VAN RVR 1879
De laatste regel is niet makkelijk te lezen.
Identificatie
Gerrit Jong en G. van Berge waren vlot te vinden. Ze trouwden op 15 mei 1873 in Oostzaan: Gerrit Jacobzoon Jong, koopman, geboren in Oostzaan op 11 mei 1847, zoon van Jacob Jong en Trijntje Scholten; en Gerritje van Berge, geboren in Oostzaan op 2 januari 1852, dochter van Pieter van Berge, landman, en Aaltje Jong. Gerrit en Gerritje waren familie van elkaar: Jacob Jong was een zoon en Aaltje Jong een kleindochter van Albert Jong en Aaltje Prins.
In de Bevolkingsregisters van Oostzaan vond ik hun kinderen:
Jacob Jong, 17-08-1873 Oostzaan
Pieter Jong, overleden 25-12-1879 Oostzaan, 1 jaar oud
Pieter Jong, 02-12-1881 Oostzaan
Trijntje Jong, 18-12-1883 Oostzaan
Jan Jong, 04-07-1886 Oostzaan
Albert Jong, 03-04-1888 Oostzaan
Gerrit Jong, 04-12-1892 Oostzaan
Gesticht Meerenberg
Uit dat bevolkingsregister blijkt ook dat Gerrit Jong op 30 april 1896 werd overgeschreven naar de gemeente Bloemendaal. Er staat bij: wordt verpleegd in het gesticht Meerenberg. Gerrit was dus opgenomen in het ‘geneeskundig gesticht voor krankzinnigen’. Dat heeft niet lang geduurd. Gerrit overleed op 23 september 1896 in Meerenberg. Op zijn overlijdensakte is als beroep vermeld: koopman in eieren.
Je kunt je voorstellen wat een drama dat geweest moet zijn. De oudste zoon Jacob was kort na het huwelijk geboren en dus al 23 toen zijn vader overleed, en Pieter was bijna 15, maar kleine Gerrit was nog geen 4. Daar moest Gerritje zich maar mee zien te redden. Dat lijkt haar gelukt te zijn: bij het huwelijk van Pieter in 1911 wordt het beroep van zijn moeder vermeld als veehoudster. Wat voor vee ze dan hield, en hoeveel, weten we niet.
Gerritje van Berge overleed op 14 februari 1929 in Oostzaan, 77 jaar oud.
Maar wie was RvR?
Maar Gerritje is niet de maakster van dit lapje, en ook haar enige dochter Trijntje niet. Uit de tekst met zijn AAN en VAN blijkt dat het een cadeau geweest moet zijn van een zekere RVR, als ik die letters goed lees. Die letters helpen ons niet verder. In de bevolkingsregisters van Oostzaan vind ik geen aanwijzingen. En waarom een cadeau? Ook het jaartal is niet helemaal zeker, maar ik denk dat er 1879 staat. Geen cadeau dus bij hun huwelijk, en ook niet bij een huwelijksjubileum. Misschien een bedankje voor hulp aan een zieke buurvrouw, of had Gerritje een buurmeisje naailes gegeven? We weten het niet.
Gemaakt voor het mooi
Wat we wel weten is dat dit lapje kennelijk door RVR gemaakt is voor een jong echtpaar. En als het is gemaakt als cadeau, dan is het bedoeld als mooi. Het is ook ingelijst geweest.
We weten ook dat RVR materiaal, techniek en motieven gebruikt heeft die (in die tijd) passend zouden zijn geweest voor een merklap. Ze heeft de merklaptraditie die zij kende gebruikt en aangepast om iets anders te maken. Daarmee is dit lapje een vroeg voorbeeld van de merklappen zoals die sinds 1950 gemaakt worden: niet als schoolwerk maar voor het mooi, als hobby, als herdenkingslap of bijvoorbeeld als kraamcadeau. Daarmee is het nog steeds geen mooi lapje, maar gezien vanuit de geschiedenis van de merklap wel heel waardevol.
Auteur: Nelleke Ganzevoort
Reageren? eirotsih@merkwaardig-borduren.nl