Deze lap is nog niet antiek: hij dateert van 1953. Toch verdient hij een plaats in de Historische Afdeling van MerkWaardig. Het is namelijk een vroeg voorbeeld van een herdenkingslap, zoals die tegen het eind van de twintigste eeuw heel veel gemaakt werden. Geen leerlap van een jong meisje, maar een lap met motieven die voor de maakster – of, zoals hier, de ontvanger – van de lap betekenis hadden.

De lap is gemaakt voor Bea van der Hoeven, die toen 25 jaar wijkzuster was in Loenen aan de Vecht. Toen zuster Van der Hoeven overleed, kwam de lap terecht bij een nichtje, mevrouw Sprey in Utrecht (inmiddels helaas ook overleden). 

Hij is gemaakt door een cliënte van zuster Van der Hoeven, mevrouw H. van Beusekom-van Foreest. Volgens mevrouw Sprey borduurde mevrouw Van Beusekom heel veel. Dat is aan de lap ook te zien. Hij is kennelijk zelf ontworpen; veel van de motieven moet ze zelf getekend of zelfs direct geborduurd hebben. De lap bevat ook technisch allerlei bijzonderheden waar je de ervaring aan afleest. Het werk is ingelijst, zodat ik de achterkant niet heb kunnen zien.

De lap is 35 x 50 cm groot. Hij is van 11-draads linnen. Buiten de geborduurde randen is hij afgewerkt met een open zoompje. Hij is mooi evenwichtig ingedeeld, min of meer symmetrisch, met bijvoorbeeld twee (verschillende) molens en de twee bruggen van Loenen. In de bloemenkrans de initialen van zuster Van der Hoeven en het jaartal. Daaronder in grote letters de plaatsnaam, de datum en het gemeentehuis van Loenen.

Wapens

Bovenaan de lap een rij wapens. In het midden het Oranje-Groene Kruis (de protestantse wijkverpleging), waarvoor zuster Van der Hoeven werkte.

Helemaal links het wapen van de stad Utrecht en rechts dat van de provincie. Daartussen, van links naar rechts, Ruwiel, Loenersloot, de heerlijkheid Loenen en Vreeland (nu van de gemeente Loenen). Opvallend is de fijne detaillering. De gele vlakken met de leeuwtjes van de provincie bijvoorbeeld zijn maar acht steken hoog; toch zijn de leeuwen – in kruis- en stiksteken – goed herkenbaar. Bij Vreeland in enkele steken een kasteeltje (de stad Vreeland) en eronder een afbeelding van Sint Maarten met de bedelaar. Ook het oranje kruis heeft scherpe punten in kruis- en stiksteken.

Sint Maarten

Rechts onder de rij wapens nog een afbeelding van Sint Maarten. Ik heb geen speciaal verband met Loenen kunnen ontdekken, maar de heilige die zijn mantel deelde met een bedelaar is een mooi voorbeeld voor een zorginstelling. Overigens kan het rood-witte wapen van Utrecht gezien worden als een derde afbeelding van Sint Maarten: het rood-wit wordt verklaard als afbeelding van de halve mantel.

Herkenbaar?

De lap bevat verder allerlei tafereeltjes die zuster Van der Hoeven herkend moet hebben. Met een zoektocht op internet heb ik er een deel van kunnen thuisbrengen.

De linker molen lijkt Korenmolen De Hoop te zijn, en het rechter bruggetje het bruggetje bij het dorp. De scheepjes en de zwanen onder de bruggen zijn uitgespaard: Assisitechniek. Zwanen zullen er ook echt wel geweest zijn in Loenen. Van de zeemeerminnen ben ik niet zo zeker. Hun staarten zijn wel interessant: met verschillende kleuren garen over elkaar heen gewerkt.

Hek en theekoepel

Ook van het smeedijzeren hek van buitenplaats Vreedenhoff in Nieuwersluis vond ikop internet. Op de foto’s is het hek wat hoger, maar verder lijkt het opvallend goed.

Ik vond ook foto’s van een theekoepel bij Vreedenhoff, maar die lijkt minder op de theekoepel in het midden onderste helft. Dat zal wel een andere zijn. De plint en daklijst bij de koepel op de lap verlopen langzaam doordat de kruisjes op sommige plaatsen maar één draadje verspringen. De onderste helft van de deur is in kruisjes gewerkt, de panelen links en rechts ervan in platsteken. De horizontale lijnen van het dak zijn in rijgsteken gewerkt; de verticale misschien ook maar dan met verschillende kleuren omslingerd. Hoe dat precies gedaan is, kon ik niet goed zien.

Het schaap

Een echte blikvanger vind ik het schaap. Het is in kruissteekjes geborduurd, maar zijn vacht ziet er heel levensecht krullerig en wollig uit, doordat de steekjes hier schots en scheef neergezet zijn. Mevrouw Van Beusekom heeft dit deel herhaaldelijk uitgehaald en opnieuw gemaakt, vertelde mevrouw Sprey: het was moeilijk om de vacht goed te krijgen.

Geloof, hoop en liefde

Onderaan de symbolen voor geloof, hoop en liefde uit 1 Corinthiërs 13: “geloof, hoop en liefde, deze drie, doch de meeste van deze is de liefde”. De letters van ‘deze drie’ zijn zo dicht tegen elkaar gezet dat de woorden moeilijk te lezen zijn; de rest van de tekst (in oude vertaling) is uitgespaard in de bruine band.

Tekst en foto’s: Nelleke Ganzevoort (met dank aan mevrouw Sprey).

Een eerdere versie van dit artikel is verschenen in MerkWaardig 115 (december 2017).