Adriana Dosseyn: Zeeuws meisje in Utrecht

Deze Zeeuwse lap uit de achttiende eeuw is eigendom van het Centraal Museum in Utrecht.

Centraal Museum Utrecht, inventarisnummer 1984

Meestal ben je al blij als een antieke lap voorzien is van initialen en een jaartal. Mooier is het als er een volledige naam op staat. Deze lap heeft een naam, een datum én, als klap op de vuurpijl, de naam van de lerares. Dat wijst op Zeeland, om precies te zijn: op Middelburg. Daar werden in de achttiende eeuw veel stoplappen van dit type gemaakt.

Adriana Dosseyn

Dankzij Internet is het vaak relatief makkelijk om iemand op te sporen. Adriana Dosseyn (ook wel Dosseijn, Dossein of Dossijn) vond ik via www.zeeuwengezocht.nl. En inderdaad, ze was een Zeeuwse. Haar geboorte heb ik in de archieven niet gevonden; in mei 1940 zijn de doopregisters van Middelburg verloren gegaan. We weten wel dat Adriana overleed op 31 januari 1847, en dat ze toen 78 jaar oud was. Dat betekent dat het jaartal op de lap, 1768, niet het jaar is waarin de lap gemaakt werd, maar haar geboortejaar. Dat is ongebruikelijk, maar je ziet het toch wel eens. Of de datum op de lap – 16 juni – dan haar geboortedatum was of de datum waarop ze de lap afmaakte, weet ik niet.

De namen van haar ouders heb ik ook niet gevonden. Wat ik wel vond was een register van de ‘Stads-linnenschool voor meisjes uit de burgerij, uit niet door de Gereformeerde diaconie 'bedeelde gezinnen’ in Middelburg. Adriana werd daar op 7 november 1778 toegelaten. Ze was toen 10 jaar oud. In het register staat de naam vermeld van Lodewijk Martsinger (Matsinger?). Haar stiefvader, of voogd? Er staat verder niets bij; we weten dus niet hoe lang ze daar op school geweest is.

Adriana's leven

Adriana trouwde in 1791 met Bastiaan Johannes Julianus. Er kwamen (tenminste) drie kinderen. Jacoba moet geboren zijn omstreeks 1792, Laurens of Lourens omstreeks 1795 en Machiel omstreeks 1803. Bastiaan overleed in 1812. Volgens de overlijdensakte was zijn beroep (in het Frans) géolier, dat wil zeggen gevangenbewaarder. Het was de Franse tijd!

We weten dat Adriana ook zelf les is gaan geven. Op de huwelijksakte van Laurens van 1821 staat ze vermeld als ‘Adriana Dossijn, schoolmatres’. Misschien gaf ze handwerklessen, maar het kan ook een bewaarschooltje voor kleine kinderen geweest zijn. Laurens zelf was borstelmaker. Jacoba trouwde in 1822 met een broodbakker. Machiel was kleermaker; hij trouwde in 1846 met een naaister.

Sara Scholtus

De lerares, Sara Scholtus, is minder bekend dan bijvoorbeeld Tannetje Wackeroet, Adriana de Vroe of Maria Letellier. Misschien ook omdat haar leerlingen vaak alleen haar initialen borduurden: SS. Adriana borduurde de naam gelukkig voluit. Sara Scholtus overleed in 1800, 77 jaar oud. Ze woonde toen in Middelburg in de Lange Noordstraat. Meer heb ik van haar niet gevonden.
Sara heeft lang les gegeven: er zijn lappen met haar naam of initialen bekend uit de periode 1763 tot en met 1787. Misschien werkte ze op de school waar Adriana in 1778 naartoe ging, maar Adriana zal haar stoplap gemaakt hebben rond 1782. Ik vermoed dat ze haar opleiding heeft voortgezet bij Sara Scholtus.

Naam van maakster en lerares

Andere leerlingen

Een andere leerlinge van Sara Scholtus was Maria Johanna Lindenaar. Haar stoplap (jaartal 1764) ligt in het museum in Goes.

Lap van Maria Johanna Lindenaar;

Historisch Museum De Bevelanden, Goes, objectnummer 01391

En dan is er de lap van Gerarda Gerritsen, die daar erg veel op lijkt. Die ligt in het Victoria & Albert Museum in Londen (catalogusnummer T.186-1921). Gerarda was 47 toen ze in 1797 overleed; het jaartal 1763 op die lap moet dus het jaar zijn waarin ze de lap maakte. De lap van Gerarda lijkt veel op die van Maria Johanna: dezelfde layout, dezelfde patroontjes. Bij allebei staan de nestelgaatjes van de letters ook deels in de stoppen.

De lap van Adriana, die later gemaakt is, is wat anders van opzet en de letters krijgen meer ruimte. Wel hebben ze alle drie midden onder een ruitpatroon in kettingsteken. Gerarda heeft alleen een rand lege ruiten, Maria Johanna heeft er cirkeltjes van rondgewerkte festonsteken in en Adriana hele én halve cirkeltjes.

Johanna Lindenaar	Adriana Dosseyn

Foto’s: Historisch Museum De Bevelanden in Goes (lap van Maria Johanna Lindenaar); overige Nelleke Ganzevoort, met dank aan Centraal Museum Utrecht. 
Dit artikel is eerder verschenen in MerkWaardig nr 122 (september 2019).
De lap is vermeld op de lijst van Middelburgse stoplappen van Martin Ex: https://www.exantiques.nl/single-post/2018/01/19/list-of-middelburg-darning-samplers

Auteur: Nelleke Ganzevoort. Reageren? eirotsih.[antispam].@merkwaardig-borduren.nl